14 марта 2026г. в г.Бишкек состоялось Учредительное собрание медиаторов Кыргызской Республики. Организаторами собрания выступило Министерство юстиции Кыргызской Республики, Республиканское сообщество Кыргызской Республики (РСМ)  при поддержке Европейского банка реконструкции и развития (ЕБРР) и Программы развития ООН. На съезде приняли участие медиаторы, депутаты Жогорку Кенеша, представители государственных органов и судебной системы, международные эксперты и партнеры.

     Целью съезда являлось создание Палаты медиаторов Кыргызской Республики, утверждение учредительных и внутренних нормативных документов, формирование органов управления Палаты и обсуждение стратегического шага для правовой системы — присоединения Кыргызстана к Конвенции ООН о международных мировых соглашениях, что позволит признавать результаты медиации на мировом уровне. К работе съезда также были приглашены руководитель МПЦ Жакупов Жандильда и координатор МПЦ Заманбекова Аида. Жакупов Ж. выступил с приветственным словом и выразил слова поддержки в такой исторический момент для медиаторов Кыргызстана. На открытии мероприятия с речью о медиации в Кыргызстане выступили Заместитель Министра юстиции КГ Казаков К.К., Региональный Директор представительства ЕБРР Айтен Рустамова, Постоянный Представитель ПРООН А.Соловьева, Председатель Ассоциации медиаторов тюркского мира Якуп Эрикел.

       На съезде были утверждены Устав Палаты медиаторов КГ, Кодекс профессиональной этики медиатора КГ, Положения о Совете Палаты медиаторов, о Ревизионной комиссии, а также Программа развития Палаты медиаторов на 2026-2028 годы.  Также были избраны члены Совета и Комиссий Палаты.

      Во второй половине Съезда тему присоединения Кыргызстана к Сингапурской конвенции по медиации раскрыла Аленкина Наталья Борисовна, кандидат юридических наук, международный эксперт. На панельной дискуссии на тему «Современные вызовы в профессиональной деятельности медиатора» выступили с презентациями международные эксперты из Азербайджана, Узбекистана, Турции. О проблемах казахстанской медиации рассказала в своей речи координатор МПЦ, тренер-медиатор Заманбекова Аида.

  Руководителю МПЦ, тренеру-медиатору Жакупову Ж.А. поступило благодарственное письмо от руководителя адвокатского бюро Argumentum, международного медиатора, члена международного союза адвокатов (IUCA), советника юстиции Кудайбергенова Бахтияра Абдумажит-угли. В письме он выразил благодарность за профессионализм, ответственное и качественное обучение медиации, отметил стратегическое видение, высокую компетентность и умение выстраивать эффективное взаимодействие. 

6 февраля 2026г. состоялась рабочая встреча руководителя РОО «Международный правозащитный центр» Жакупова Ж.А. с Ректором Евразийской юридической академии имени Д.Кунаева Өмірәлі Жазира Өмірәлиқызы по вопросам сотрудничества и продвижения института медиации в образовательной среде, в том числе на международном уровне. Обсудили предстоящий приезд преподавателей университетов, профессоров из Турции, учёных из Азербайджана, представители Ассоциации медиаторов тюркского мира. Запланировано проведение ряда гостевых лекций со студентами иностранных гостей и тренеров-медиаторов Казахстана.

2025 жылғы 15–16 қазан күндері Астанада XII Қазақстан Азаматтық форумы өтті — бұл мемлекет пен азаматтық қоғам арасындағы басты диалог алаңы болып табылады. Медиация секциясында МПЦ басшысы Жақупов Жандильда Қазақстандағы медиация институтын халықаралық тәжірибені ескере отырып реформалау қажеттігі туралы ұсыныстарымен сөз сөйледі. Секция қатысушылары оның ұсыныстарын қолдап, Қазақстандағы медиацияның болашағы туралы өз көзқарастарын білдірді.
Жақупов Ж.А.-ның сөз сөйлеу мәтіні:

Медиация институтын Қазақстанда дамыту жөніндегі ұсыныстар

Жақупов Жандильда
ХҚҰ «Халықаралық құқық қорғау орталығы» Президенті
Тренер-медиатор

Соңғы екі жылда Қазақстандағы медиация институты тиісті деңгейде дамып келе жатқан жоқ, тіпті біз жыл сайын ұсынып келе жатқан ұсыныстарға қарамастан. Орта Азия елдері медиация саласында жаңа даму кезеңіне өтіп жатыр: міндетті ақпараттық әңгімелер енгізілуде, медиация орталықтарының ұйымдастырушылық құрылымдары реформаланып жатыр, жаңа ережелер мен стандарттар бекітілуде және тағы басқа шаралар қабылдануда. Мен кәсіби медиаторлардың рөлін күшейту, біріккен медиаторлар палатасын құру және медиация саласындағы басқа да мәселелер бойынша өз ұсыныстарымды талқылауға ұсынғым келеді:

1. Дауларды сотқа дейінгі кезеңде шешуде медиаторлардың рөлін күшейту, соның ішінде қолданыстағы заңнамаға өзгерістер мен толықтырулар енгізу арқылы. 2016 жылдан бастап сот медиациясы дамып келеді, бірақ талап арыз берілгенге дейін тараптар заңгерлерге және адвокаттарға жүгініп, олардың қызметі үшін ақы төлейді, мемлекеттік баж төлейді, яғни сотқа жүгіну үшін бірқатар шаралар қабылданған. Сол себепті даулардың эскалациясын болдырмау және тараптарға материалдық және уақыттық шығындарды азайту мақсатында медиаторлардың сотқа дейінгі кезеңдегі жұмысы тиімдірек көрінеді. Мысалы, Әзірбайжанда еңбек, отбасылық, шаруашылық даулар бойынша медиатормен міндетті ақпараттық әңгіме сотқа дейінгі дауларды шешудің тиімді құралы ретінде қолданылып келеді. Өзбекстанда инвестициялық даулар міндетті түрде медиаторлардың қатысуымен қаралады. Түркияда 7 түрлі азаматтық даулар бойынша міндетті ақпараттық әңгіме өткізіледі. Қырғызстанда Үкімет қаулысымен медиацияны дамыту тұжырымдамасы қабылданған, оған сотқа дейін медиатормен міндетті ақпараттық әңгіме өткізу, Біріккен медиаторлар палатасын құру сияқты мәселелер енгізілген.

2. Әр облыста әлеуметтік тұрғыдан осал топтарға заңдық және медиативтік көмек көрсету орталықтарын ашу қажеттілігі бар. Мұндай азаматтар медиаторлардың қызметіне ақша төлеуге мүмкіндігі жоқ. Бұл орталықтар мемлекеттік әлеуметтік тапсырыстар, гранттар немесе басқа көздер есебінен жұмыс істей алады. Бұл шара теңсіздікті азайту сияқты Тұрақты даму мақсаттарына қол жеткізуге ықпал етеді. Әсіресе бұл банк және микрокредиттік қатынастар саласындағы дауларды шешуде өзекті.

3. Медиация және қоғамдық келісімді сақтау саласында мемлекеттік бағдарламаны немесе медиативтік-құқықтық көмек тұжырымдамасын әзірлеу және қабылдау қажет, оған барлық жергілікті атқарушы органдар, сот және басқа мемлекеттік органдар, кәсіби және қоғамдық медиаторлар, сондай-ақ Қазақстан халқы Ассамблеясы тартылуы тиіс. Бұл мәселе қазіргі саяси турбуленттік жағдайында ерекше маңызды, бізге даулар мен келіспеушіліктердің алдын алу шаралары қажет. Экономикалық қиындықтар мен әлеуметтік-саяси даулар мемлекеттің деңгейінде дауларды шешу жүйесін жасауды талап етеді. Медиация мен медиативтік тәсілдің әлеуеті өте жоғары.

4. Қолданыстағы заңнама мемлекеттік орган қатысатын медиацияны нақты реттемейді. Әкімшілік процессуалдық кодекс, Азаматтық процессуалдық кодекс және «Медиация туралы» заңның қазіргі редакциясы бұл мәселеде нақты жауап бермейді, бұл құқық нормаларын дұрыс қолданбауға немесе медиациялық келісімдердің салдарына әсер етуі мүмкін. Сондықтан кәсіби медиаторлардың мемлекеттік органдар қатысатын медиация жүргізу мүмкіндігін заңнамаға енгізу ұсынылады.

5. Сот төрешілері мен қоғамдық медиаторлардың ақысыз қызмет көрсету мәселесін қарау қажет. Сот төрешілерінің қызметі бюджеттік қаражат есебінен жүзеге асырылады және барлық азаматтық даулар бойынша қолданылады. Мұндай тәсіл даулардың кәсіби медиаторларға жүгінуге қызығушылығын төмендетеді, кәсіби медиацияның дамуын тежейді. Осы себепті:

   • судья-медиатор қызметін жою немесе заңнамаға өзгерістер енгізу;

   • судья-примирительдерді «Медиация туралы» заңнан шығару;

   • зейнеттегі судьялардың автоматты түрде медиатор болуына жол бермеу;

   • арнайы оқудан өтпеген қоғамдық медиаторлардың қызметін шектеу немесе нақты шарттармен реттеу.

6. Медиаторлардың біліктілігін арттыру. 2021 жылы «Медиация туралы» заңға кәсіби дамуды міндеттеу енгізілді, бірақ нақты талаптар мен жауапкершілік көрсетілмеген. Сонымен қатар тренер-медиаторлардың статусын реттеу қажет.

7. Кәсіби медиаторларға салықтық жүктемені жеңілдету. Медиация – әлеуметтік қызмет, сондықтан салық және міндетті төлемдерді қайта қарау қажет. Қазіргі таңда медиаторлар 6 түрлі салық төлейді, бұл халықаралық тәжірибеге қарағанда жоғары.

8. Медиатор ұйымдарының реестрін мемлекеттік орган жүргізуі қажет. Қазіргі уақытта сайтта екі түрлі реестр бар, бұл техникалық түзетуді қажет етеді.

9. Медиация институтын дамыту бойынша координация үшін Біріккен ұлттық медиаторлар палатасын немесе медиаторлар ассоциациясын құру ұсынылады. Бұл медиаторлардың мәртебесін күшейтіп, координацияны жеңілдетеді.

10. Медиациялық келісімдерді орындау мәселелері бойынша Сингапур конвенциясын жүзеге асыру үшін заңнамаға өзгерістер енгізу.

11. Қазақстанның IQMed халықаралық медиаторлар ұйымына қатысу мәселесін қарастыру.

12. Медиация институтын Әділет министрлігінің құзыретіне беру. Бұл тәжірибе барлық СНГ және шетел елдерінде қолданылады.

13. Медиация институтын халық арасында насихаттау, азаматтарды баламалы дауларды шешу жолдары туралы хабардар ету.

Сонымен қатар, «Құрылымдық емес ұйымдар туралы» заңнан медиатор ұйымдарын кәсіби және өздігінен реттелетін ұйымдар ретінде шығару қажет.

В августе 2025 года руководство МПЦ приглашено в качестве почетных гостей на Национальный форум медиаторов Кыргызстана, который собрал более 80 медиаторов со всей республики. Форум проходил в Доме отдыха в Бишкеке, включал в себя тренинги, физкультурные мероприятия, конкурсы и отдых. Руководитель Национального центра медиации – Кожоярова Гулсина Жолдошбековна. Кыргызстаном принята Концепция медиации, утвержденная Постановлением Правительства, которая закладывает новые возможности для медиации:

- создание единой палаты медиаторов.

-обязательное повышение квалификации медиаторов

-обязательное досудебное урегулирование по отдельным категориям споров и др.

В текущем году Кыргызстан председательствует в Центрально-Азиатском консорциуме медиаторов, который возглавляет Кожоярова Гулсина.

2025 жылдың шілде айында МПЦ басшылығының Грекия медиаторлар одағының төрағасы Петрос Зурдумиспен жұмыс кездесуі Афина қаласында (Грекия) өтті. Төрағаның айтуынша, Грекияда Медиация туралы заң 15 жыл бұрын қабылданған, ал 2019 жылдан бастап міндетті медиация енгізілген. Елде Әділет министрлігі аккредиттеген 4000 медиатор бар. Грекиядағы ADR Point медиация орталығы – алғашқы орталықтардың бірі, Еуроодақ тарапынан аккредиттелген. Осы жылдар ішінде медиация салалары кеңейді. Медиация азаматтық істерде, бизнес дауларда және банк дауларында қолданылады. Орталық медиаторлық қызмет көрсетеді, медиация бойынша тренингтер мен курстар өткізеді. Орталықтың жаттықтырушылары Гарвард, JAMS және басқа да мектептердің түлектері.

Грекияда азаматтық істер бойынша және 3 000 еуродан жоғары сомаға қатысты коммерциялық медиация бойынша сотқа талап қоюдан бұрын міндетті медиация өткізіледі. ЖКО істері медиацияға жатпайды. Алғашқы кеңес беру кездесуі 15 еуро тұрады, ал міндетті медиацияның құны 100 еуродан басталады. Медиация өткізу үшін тарап орталыққа өтініш береді, медиатор келіскен жағдайда басқа тарапқа ұсыныс жасалады. Егер келіссе, медиация жүргізіледі. Егер тарап медиатордан бас тартса, онда Әділет министрлігіне жүгінеді, сол жерден тізім бойынша кездейсоқ медиатор тағайындалады.

Өз кезегінде МПЦ басшысы Ж. Жакупов МПЦ туралы, оның құрылу тарихы, Медиация орталығының ашылуы және атқарылған жұмыстар жөнінде ақпарат ұсынды. Сондай-ақ Қазақстандағы медиация институты мен жүргізіліп жатқан жұмыстар туралы бөлісті.

Кездесу қатысушылары алдағы ынтымақтастық пен тәжірибе алмасу жөнінде келісімге келді.

В июле 2025 года состоялась рабочая встреча руководства МПЦ с Председателем Союза греческих медиаторов Petros Zourdoumis в Афинах (Греция). Из выступления Председателя Закон о медиации принят в Греции 15 лет назад, с 2019 года введена обязательная медиация. В Греции 4000 медиаторов, аккредитованных Министерством юстиции. Центр медиации Греции ADR Point является одним из первых в Греции, аккредитован Евросоюзом. За эти годы сферы медиации расширились. Медиация проводится по гражданским делам, бизнес-спорам и банковским спорам. Центр оказывает услуги медиаторов, проводит тренинги и курсы по медиации. Тренеры Центра – ученики Гарварда, JAMS и другие.

В Греции медиация обязательна до подачи иска в суд по гражданским делам и коммерческой медиации на сумму более 3 000 евро. ДТП не рассматривается медиативно. Первая консультативная встреча стоит 15 евро, стоимость обязательной медиации от 100 евро. Сторона направляет запрос в центр медиации на медиацию, если медиатор согласен, делается предложение другой стороне. В случае согласия медиация проводится. В случае отказа от медиатора сторона обращается в Минюст, где рандомно назначается медиатор из списка.

Руководитель МПЦ Жакупов Ж. в свою очередь презентовал информацию об МПЦ, истории создания, открытии Центра медиации МПЦ и проведенной работе. Он поделился информацией об институте медиации в Казахстане и проводимой работе.

Участники встречи договорились о дальнейшем сотрудничестве и обмене опытом.

2025 жылдың шілде айында МПЦ басшылығының Италиядағы ADR медиация орталығының жетекшісі Леонардо Дюрсомен жұмыс кездесуі Рим қаласында өтті. Орталықтың құрылғанына 27 жыл болды, ол 1998 жылдан бері 3 бағытта жұмыс істейді:

• Италияда және шетелде 16 тілде медиаторлық қызмет көрсету. Жыл сайын медиаторлар 7 000 медиация өткізеді, жалпы алғанда 100 мыңнан астам іс қаралған. Орталықтың әлем бойынша 65 кеңсесі бар. Италияның өзінде 150 медиатор жұмыс істейді.

• Медиация саласындағы сараптамалық жұмыс: кітап жазу, медиаторлардың жұмыс механизмдерін әзірлеуге көмек көрсету, Үкіметпен интеграция және т.б.

• Медиация мен келіссөздер бойынша мамандандырылған тренингтер өткізу, медиаторларды сертификаттау.

Леонардо Дюрсоның айтуынша, соңғы 2 жылда медиация істерінің саны артып келеді. Орталықтың дауларды реттеуге арналған жеке онлайн-платформасы бар, онда қаралған барлық істер сақталады. Медиатордың тегін кеңесі 15–20 минутқа созылады, ал 2 сағаттық жұмысы 250 еуро тұрады. Ең қиыны – тараптармен алғашқы кездесуді тағайындау. Италияда азаматтық істер бойынша медиация сотқа талап-арыз берер алдында міндетті түрде жүргізіледі.

Өз кезегінде МПЦ басшысы Жакупов Ж. МПЦ туралы, оның құрылу тарихы, Медиация орталығының ашылуы және атқарылған жұмыс туралы ақпарат ұсынды. Сондай-ақ Қазақстандағы медиация институты мен жүргізіліп жатқан жұмыс жөнінде бөлісті.

Кездесу қатысушылары алдағы ынтымақтастық және Меморандум әзірлеу жөнінде келісімге келді.

В июле 2025 года состоялась рабочая встреча руководства МПЦ с руководителем Центра медиации Италии ADR Леонардо Дюрсо в г.Рим. Центру 27 лет, он работает с 1998 года в 3 направлениях:

-Услуги медиаторов в Италии и за рубежом на 16 языках. В год медиаторы проводят 7 000 медиаций, всего более 100 тысяч кейсов рассмотрено за все время работы. У Центра 65 офисов по всему миру. По самой Италии работает 150 медиаторов.

- Экспертная работа в сфере медиации: написание книг, помощь в разработке механизмов работы медиаторов, интеграции с Правительством и др.

- Специализированные тренинги по медиации и переговорам, сертификация медиаторов.

Из выступления руководителя Дюрсо в последние 2 года наблюдается рост кейсов по медиации. У Центра есть своя онлайн-платформа для урегулирования споров, все кейсы рассмотренные хранятся в его базе. Бесплатная консультация медиатора длится 15-20 минут, 2 часа работы медиатора стоят 250 евро. Самое сложное – это назначить первую встречу со сторонами. Медиация по гражданским делам в Италии обязательна до подачи иска в суд.

Руководитель МПЦ Жакупов Ж. в свою очередь презентовал информацию об МПЦ, истории создания, открытии Центра медиации МПЦ и проведенной работе. Он поделился информацией об институте медиации в Казахстане и проводимой работе.

Участники встречи договорились о дальнейшем сотрудничестве и разработке Меморандума.